top of page
  • LinkedIn
  • YouTube
  • Twitter
Search

PCB Üzərindəki İşarələrin Oxunması: Elektron Dövrə Lövhələrində İstifadə Olunan Əsas Abbreviaturaların İzahı

Vagif Aliyev
4 days ago
11 min read

Müasir elektron cihazların əksəriyyətinin əsasını çap dövrə lövhəsi (PCB - Printed Circuit Board) təşkil edir. Kompüterlər, mobil telefonlar, televizorlar, sənaye avtomatlaşdırma sistemləri, enerji təchizatı qurğuları, UPS sistemləri və digər elektron avadanlıqların daxilində müxtəlif elektron komponentləri birləşdirən PCB-lərdən istifadə olunur. PCB yalnız elektron komponentlərin yerləşdirildiyi mexaniki platforma deyil. O, eyni zamanda elektrik siqnallarının ötürülməsini, enerji təchizatını, komponentlər arasında əlaqəni və elektron sistemin düzgün işləməsini təmin edən mühüm konstruktiv elementdir. PCB lövhələrinə diqqətlə baxdıqda onların üzərində çoxsaylı hərflər, rəqəmlər, simvollar və qısaltmalar görmək mümkündür. İlk baxışdan bu işarələr sadə kodlar təsiri bağışlasa da, əslində onların hər biri müəyyən texniki məna daşıyır. Məsələn, PCB üzərində R15, C12, D4, Q3, U1, J2, TP5 və GND kimi işarələrə rast gəlmək mümkündür. Bu işarələr komponentlərin növünü, lövhə üzərindəki mövqeyini, elektrik bağlantılarını və dövrənin funksional xüsusiyyətlərini müəyyənləşdirməyə kömək edir. Elektronika sahəsində çalışan mühəndislər, PCB dizaynerləri, texniklər və elektron avadanlıqların təmiri ilə məşğul olan mütəxəssislər üçün bu işarələri düzgün başa düşmək vacibdir. Bu məqalədə PCB üzərində ən çox istifadə olunan abbreviaturaları, onların mənalarını, tətbiq sahələrini və praktiki əhəmiyyətini ətraflı nəzərdən keçirəcəyik.


PCB nədir və üzərindəki işarələr nə üçün istifadə olunur?


PCB - Printed Circuit Board, Azərbaycan dilində çap dövrə lövhəsi deməkdir. PCB elektron komponentlərin mexaniki şəkildə yerləşdirilməsi və onların arasında elektrik əlaqələrinin yaradılması üçün istifadə olunur. Ənənəvi naqilli birləşmələrdən fərqli olaraq, PCB üzərində elektrik əlaqələri mis keçirici yollar vasitəsilə yaradılır.


Çap dövrə lövhəsinin əsas hissələri aşağıdakılardır:


  • Substrate - əsas dielektrik material

  • Copper Layer - mis keçirici təbəqə

  • Solder Mask - lehimləmə zamanı müəyyən sahələri qoruyan örtük

  • Silkscreen - komponentlərin adlarını, işarələri və digər məlumatları göstərən çap qatı

  • Pads - elektron komponentlərin lehimlə birləşdirildiyi kontakt sahələri

  • Vias - müxtəlif mis təbəqələri arasında elektrik əlaqəsi yaradan keçid dəlikləri


PCB üzərindəki yazıların əksəriyyəti Silkscreen Layer adlanan qatda yerləşdirilir. Silkscreen vasitəsilə komponentlərin identifikasiyası, polaritetin müəyyənləşdirilməsi, konnektorların təyin edilməsi və montaj zamanı yarana biləcək səhvlərin qarşısının alınması təmin olunur. Məsələn, lövhə üzərindəki C10 işarəsi həmin mövqedə kondensatorun yerləşdirilməli olduğunu bildirir.

Burada C - kondensatorun növünü, 10 isə onun unikal sıra nömrəsini göstərir.

Bu cür işarələmə komponentlərin həm montajını, həm də sonradan təmirini asanlaşdırır.


PCB üzərində komponentləri göstərən əsas abbreviaturalar:


PCB dizaynında komponentlərin identifikasiyası üçün Reference Designator adlanan xüsusi işarələmə sistemindən istifadə olunur. Reference Designator hər bir komponentə verilən unikal identifikasiya kodudur. Bu kod adətən bir və ya bir neçə hərfdən və rəqəmdən ibarət olur.

Aşağıda ən çox rast gəlinən komponent abbreviaturaları təqdim olunur.


R - Resistor (Rezistor):


R hərfi rezistoru ifadə edir. Rezistor elektrik dövrəsində cərəyanı məhdudlaşdırmaq, gərginliyi bölmək və müəyyən iş rejimini təmin etmək üçün istifadə olunur.


Məsələn:


  • R1 - birinci rezistor

  • R5 - beşinci rezistor

  • R12 - on ikinci rezistor


Rezistorların əsas parametrləri müqavimət (Resistance), güc (Power Rating) və dəqiqlik (Tolerance) göstəriciləridir. Müqavimət Ohm (Ω) ilə ölçülür. Məsələn, PCB üzərində R10 işarəsi varsa, bu, həmin mövqedə onuncu rezistorun yerləşdirildiyini göstərir.


C - Capacitor (Kondensator):


C hərfi kondensatoru ifadə edir. Kondensator elektrik enerjisini elektrik sahəsində toplayan elektron komponentdir.


Onun əsas funksiyaları:


  • Gərginlik dalğalanmalarının azaldılması

  • Süzgəcləmə (Filtering)

  • Enerjinin qısa müddətə saxlanılması

  • Siqnalların AC əlaqələndirilməsi

  • Elektrik dövrələrində zaman sabitinin yaradılması


Məsələn:


  • C1 - birinci kondensator

  • C8 - səkkizinci kondensator

  • C15 - on beşinci kondensator


Kondensatorun tutumu Farad (F) ilə ölçülür. Praktikada daha çox mikrofarad (µF), nanofarad (nF) və pikofarad (pF) vahidlərindən istifadə edilir.


L - Inductor (İnduktivlik sarğısı):


L hərfi induktiv elementi, yəni sarğını ifadə edir. İnduktor elektrik cərəyanı keçdikdə maqnit sahəsi yaradır və enerjini həmin maqnit sahəsində saxlayır.


Əsas tətbiq sahələri:


  • DC-DC çeviricilər

  • Switching Power Supply (impuls enerji mənbələri)

  • LC filtrlər

  • EMI filtrləri

  • Rezonans dövrələri


Məsələn, L1 birinci induktiv elementi göstərir. İnduktivlik Henry (H) ilə ölçülür.


D - Diode (Diod):


D hərfi diodu ifadə edir. Diod cərəyanın əsasən bir istiqamətdə keçməsinə imkan verən yarımkeçirici komponentdir.


Diodların müxtəlif növləri mövcuddur:


  • Rectifier Diode - düzləndirici diod

  • Zener Diode - stabilitron

  • Schottky Diode - Şottki diodu

  • LED - işıqsaçan diod

  • TVS Diode - keçid gərginliklərindən qoruyan diod


Məsələn, D1 birinci diodu göstərir. Diodlar enerji təchizatı qurğularında AC gərginliyin DC gərginliyə çevrilməsində mühüm rol oynayır.


Q - Transistor (Tranzistor):


Q hərfi tranzistoru ifadə edir. Tranzistor elektron siqnalların gücləndirilməsi və ya elektron açar kimi idarə olunması üçün istifadə edilir.


Əsas tranzistor növləri:


  • BJT - Bipolar Junction Transistor

  • MOSFET - Metal-Oxide-Semiconductor Field-Effect Transistor

  • IGBT - Insulated Gate Bipolar Transistor


Məsələn, Q1 birinci tranzistoru göstərir. MOSFET-lər xüsusilə UPS sistemlərində, invertorlarda, DC-DC çeviricilərdə və impuls enerji mənbələrində geniş istifadə olunur.


U - Integrated Circuit (İnteqral sxem):


U hərfi inteqral sxemi ifadə edir. İnteqral sxem bir yarımkeçirici kristal üzərində yerləşdirilmiş çoxsaylı elektron elementlərdən ibarətdir. Bunlara rezistorlar, tranzistorlar, diodlar və digər elementlər daxildir.

PCB üzərində U1, U2 və U3 kimi işarələrə rast gəlmək mümkündür.

İnteqral sxemlər aşağıdakı funksiyaları yerinə yetirə bilər:


  • Gərginliyin stabilizasiyası

  • Siqnalların emalı

  • Mikroprosessor idarəetməsi

  • PWM siqnalının yaradılması

  • Batareyanın idarə olunması

  • Elektrik mühərriklərinin idarə edilməsi


J - Connector (Konnektor):


J hərfi adətən konnektoru və ya birləşdirici elementi göstərir. Konnektor PCB ilə digər elektron qurğular, naqillər və modullar arasında elektrik əlaqəsi yaratmaq üçün istifadə olunur.


Məsələn:


  • J1 - birinci konnektor

  • J2 - ikinci konnektor

  • J5 - beşinci konnektor


Konnektorlar enerji təchizatı, siqnal ötürülməsi və məlumat mübadiləsi üçün istifadə olunur.


P - Plug və ya Pin Connector:


P işarəsi bəzi PCB dizaynlarında fiş, şteker və ya pin birləşdiricisini ifadə edir.

Lakin J və P işarələrinin istifadəsi bütün layihələrdə eyni deyil.

Bu səbəbdən konkret lövhədə hansı işarələmə sistemindən istifadə edildiyini müəyyənləşdirmək üçün sxematik diaqrama baxmaq lazımdır.


F - Fuse (Əriyən qoruyucu):


F hərfi qoruyucu elementi ifadə edir. Fuse elektrik dövrəsini həddindən artıq cərəyandan qorumaq üçün istifadə olunur. Cərəyan müəyyən edilmiş həddi keçdikdə qoruyucunun daxili keçirici elementi əriyərək dövrəni açır.


Məsələn:


  • F1 - birinci qoruyucu

  • F2 - ikinci qoruyucu


Qoruyucular enerji təchizatı bloklarında, UPS sistemlərində və sənaye elektronikasında geniş istifadə edilir.


K - Relay (Rele):


K hərfi adətən rele və digər elektromaqnit açarlama elementləri üçün istifadə olunur.

Rele idarəetmə siqnalı vasitəsilə başqa elektrik dövrəsinin açılıb-bağlanmasını təmin edir.

Məsələn, K1 birinci reledir.


Relelər aşağıdakı sistemlərdə istifadə olunur:


  • UPS sistemləri

  • Avtomatik ehtiyat enerji təchizatı

  • Mühərrik idarəetmə sistemləri

  • Elektrik qoruma dövrələri

  • Avtomatlaşdırma panelləri


Y - Crystal və ya Oscillator:


Y işarəsi bəzi dizayn standartlarında kristal rezonator və tezlik yaradan elementləri göstərir.

Kristal rezonator elektron dövrədə sabit tezlik yaratmaq üçün istifadə olunur.

Mikrokontrollerlərdə, prosessorlarda və rabitə sistemlərində geniş tətbiq edilir.


TP - Test Point (Test nöqtəsi):


TP hərfi Test Point ifadəsinin qısaltmasıdır. Test Point elektron dövrənin müəyyən nöqtəsində elektrik parametrlərini ölçmək üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi kontakt sahəsidir.


Məsələn:


  • TP1 - birinci test nöqtəsi

  • TP2 - ikinci test nöqtəsi

  • TP5 - beşinci test nöqtəsi


Texnik və mühəndislər bu nöqtələr vasitəsilə multimetr və ya osiloskopdan istifadə edərək gərginliyi, siqnal formasını və digər elektrik parametrlərini yoxlaya bilirlər. Bu nöqtələr elektron avadanlıqların diaqnostikasında xüsusilə vacibdir.


PCB üzərində elektrik bağlantılarını göstərən əsas abbreviaturalar:


Komponentlərin işarələrindən əlavə, PCB üzərində elektrik bağlantılarını və dövrənin funksional hissələrini göstərən çoxsaylı qısaltmalar mövcuddur.


GND - Ground:


GND elektrik dövrəsinin ümumi istinad nöqtəsini ifadə edir. Bir çox elektron sxemdə GND gərginlik ölçmələrinin istinad nöqtəsi kimi istifadə olunur. Məsələn, multimetrin qara ölçmə probu GND nöqtəsinə, qırmızı probu isə ölçüləcək nöqtəyə qoşulduqda həmin nöqtənin GND-yə nəzərən gərginliyi ölçülür. Vacib məqam: GND həmişə qoruyucu torpaqlama (Protective Earth) demək deyil.

Bəzi qurğularda GND dövrənin mənfi və ya ümumi potensialını göstərir, PE isə elektrik təhlükəsizliyi üçün nəzərdə tutulmuş qoruyucu torpaqlama bağlantısıdır.


VCC - Voltage at Common Collector:


VCC ifadəsi tarixən tranzistorun kollektor dövrəsinin müsbət qidalanma gərginliyini göstərmək üçün istifadə olunub. Müasir elektron sxemlərdə isə çox vaxt müsbət qidalanma xəttini ifadə edir.

Məsələn, VCC = +5 V olduqda bu, həmin nöqtədə 5 voltluq qidalanma gərginliyinin olduğunu göstərir.


VDD - Drain Supply Voltage:


VDD ifadəsi tarixən MOS tranzistorlarının Drain terminalının qidalanma gərginliyi ilə əlaqələndirilir.

Müasir rəqəmsal və analoq elektronika sistemlərində müsbət qidalanma xətti kimi geniş istifadə olunur. Məsələn, VDD = 3.3 V və ya VDD = 5 V ola bilər.


VSS - Source Supply Voltage:


VSS MOS tranzistorlarının Source terminalının qidalanma xəttini ifadə edən ənənəvi adlandırmadır.

Bir çox sxemdə mənfi və ya ümumi qidalanma xətti kimi istifadə olunur. Lakin VSS-in mütləq 0 V olduğunu düşünmək düzgün deyil. Bu, dövrənin quruluşundan asılıdır.


VIN - Input Voltage:


VIN giriş gərginliyini göstərir. Məsələn, DC-DC çeviricidə VIN girişə verilən DC gərginliyi ifadə edir.


VOUT - Output Voltage:


VOUT çıxış gərginliyini göstərir. Məsələn, girişində 12 V olan bir DC-DC çeviricinin çıxışında 5 V alınırsa, VIN = 12 V, VOUT = 5 V olur.


AC - Alternating Current:


AC dəyişən cərəyan və ya dəyişən gərginlik sistemini ifadə edir.

Məişət elektrik şəbəkəsində istifadə olunan 230 V, 50 Hz gərginlik AC gərginliyə nümunədir.


DC - Direct Current:


DC sabit istiqamətli cərəyanı ifadə edir. Batareyalar, akkumulyatorlar və bir çox elektron enerji mənbələri DC gərginliklə işləyir.


PE - Protective Earth:


PE qoruyucu torpaqlama bağlantısıdır. Elektrik avadanlıqlarının metal korpusunda təhlükəli gərginliyin yaranması zamanı mühafizə sisteminin işləməsinə kömək edir.


AGND - Analog Ground:


Analoq sxemlərin ümumi istinad nöqtəsini ifadə edir.


DGND - Digital Ground:


Rəqəmsal sxemlərin ümumi istinad nöqtəsini ifadə edir. AGND və DGND bəzi həssas elektron sistemlərdə səs-küyün və elektromaqnit maneələrin azaldılması məqsədilə ayrıca layihələndirilir.


Siqnal və məlumat xətlərində istifadə olunan abbreviaturalar:


Elektron sistemlərdə komponentlər arasında yalnız enerji deyil, həm də müxtəlif idarəetmə və məlumat siqnalları ötürülür. Bu siqnalların düzgün müəyyənləşdirilməsi PCB-nin diaqnostikası və layihələndirilməsi üçün vacibdir.


Ən çox rast gəlinən işarələr aşağıdakılardır:


PWM - Pulse Width Modulation: İmpuls eninin modulyasiyası deməkdir. PWM üsulunda impulsların tezliyi və ya periodu daxilində aktiv vəziyyətin müddəti dəyişdirilərək orta güc və ya idarəetmə siqnalı tənzimlənir. Məsələn, DC mühərrikin sürətini idarə etmək, LED parlaqlığını dəyişmək və DC-DC çeviricinin çıxış gərginliyini tənzimləmək üçün PWM istifadə olunur.

SDA - Serial Data: I²C rabitə protokolunda məlumat xəttidir.

SCL - Serial Clock: I²C rabitə protokolunda takt siqnalı xəttidir.

TX - Transmit: Məlumatın ötürülməsi xəttini göstərir.

RX - Receive: Məlumatın qəbul edilməsi xəttini göstərir.

CLK - Clock: Takt siqnalını ifadə edir.

RST - Reset: Mikrokontroller və ya digər elektron qurğunun ilkin vəziyyətə qaytarılması üçün istifadə olunur.

EN - Enable: Elektron qurğunun və ya funksional blokun aktivləşdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuş idarəetmə girişidir.

CS - Chip Select: SPI rabitə protokolunda müəyyən mikrosxemin seçilməsi üçün istifadə olunur.

INT - Interrupt: Mikrokontrollerə və ya prosessora müəyyən hadisə haqqında məlumat verən kəsilmə siqnalını göstərir.


Polaritet və komponent istiqamətini göstərən simvollar:


PCB montajında ən vacib məsələlərdən biri komponentlərin düzgün istiqamətdə yerləşdirilməsidir.

Xüsusilə polariteli komponentlərin səhv quraşdırılması elektron dövrənin işləməməsinə və hətta komponentlərin sıradan çıxmasına səbəb ola bilər. PCB üzərində aşağıdakı işarələrə rast gəlinir:


  1. + Müsbət terminal

  2. - Mənfi terminal

  3. A - Anod

  4. K - Katod

  5. 1 - Birinci pin və ya başlanğıc pin

  6. DOT (•) - Mikrosxemin birinci pinini göstərən nöqtə

  7. Triangle - Bəzi konnektor və komponentlərdə istiqamət göstəricisi


Diodlarda polaritet:


Diodun iki terminalı mövcuddur:


  • Anode (A) - anod

  • Cathode (K) - katod


Adi diodlarda katod çox vaxt komponentin gövdəsi üzərindəki zolaqla göstərilir.

PCB üzərində isə diodun katod tərəfi xüsusi xətt və ya K işarəsi ilə göstərilə bilər.


Elektrolitik kondensatorlarda polaritet:


Elektrolitik kondensatorların müsbət və mənfi terminalları mövcuddur.

Onların PCB üzərində düzgün istiqamətdə quraşdırılması vacibdir.

Əks polaritet kondensatorun qızmasına, zədələnməsinə və bəzi hallarda partlamasına səbəb ola bilər.


İnteqral sxemlərdə birinci pin:


Mikrosxemlərin düzgün quraşdırılması üçün birinci pinin mövqeyi müəyyənləşdirilməlidir.

Bu məqsədlə mikrosxemin üzərində nöqtə, çökəklik və ya xüsusi kəsik işarəsindən istifadə olunur.

PCB üzərində də eyni mövqeyi göstərən işarə yerləşdirilir.


PCB istehsalı və texniki konstruksiya ilə əlaqəli abbreviaturalar:


PCB üzərindəki işarələrin hamısı komponentləri göstərmir. Bəzi qısaltmalar lövhənin materialını, konstruksiyasını və istehsal texnologiyasını ifadə edir.


FR-4 (Flame Retardant 4):


FR-4 PCB istehsalında geniş istifadə olunan şüşə lifli epoksi əsaslı dielektrik materialdır.


Bu materialın əsas xüsusiyyətləri:


  • Yaxşı elektrik izolyasiyası

  • Mexaniki möhkəmlik

  • Nisbətən aşağı qiymət

  • Müxtəlif qalınlıqlarda istehsal imkanı

  • Elektron avadanlıqların geniş spektrində istifadə oluna bilməsi


Tg - Glass Transition Temperature:


Tg materialın şüşəvari vəziyyətdən daha yumşaq, rezinəbənzər vəziyyətə keçid temperaturunu ifadə edir. PCB materialının Tg göstəricisi onun yüksək temperatur şəraitində mexaniki və fiziki davranışını qiymətləndirmək üçün vacibdir. Xüsusilə çoxqatlı PCB-lərin istehsalı və lehimləmə prosesində bu parametr nəzərə alınmalıdır.


CTI - Comparative Tracking Index:


CTI materialın elektrik gərginliyi altında səthində keçirici yolların yaranmasına qarşı müqavimətini qiymətləndirən göstəricidir. Yüksək gərginlikli elektron sistemlərdə PCB materialının seçilməsi zamanı vacib parametrlərdən biridir.


Dk - Dielectric Constant:


Dk dielektrik sabitini ifadə edir. Bu parametr PCB materialının elektrik sahəsində necə davranmasını və siqnalın yayılma xüsusiyyətlərinə təsirini müəyyənləşdirir. Yüksək sürətli rəqəmsal və RF dövrələrində Dk mühüm əhəmiyyət daşıyır.


Df - Dissipation Factor:


Df dielektrik itki əmsalıdır. PCB materialında elektromaqnit enerjisinin istilik şəklində itirilməsini xarakterizə edir. Yüksək tezlikli dövrələrdə aşağı Df göstəricisinə malik materiallardan istifadə etmək məqsədəuyğundur.


EMI - Electromagnetic Interference:


Elektromaqnit maneələr deməkdir. EMI elektron cihazların normal fəaliyyətinə təsir edən arzuolunmaz elektromaqnit təsirlərini ifadə edir.


EMC - Electromagnetic Compatibility:


Elektromaqnit uyğunluğu deməkdir. EMC elektron avadanlığın elektromaqnit mühitdə düzgün işləməsini və digər cihazlara qəbuledilməz elektromaqnit maneələr yaratmamasını ifadə edir.


SMT - Surface Mount Technology:


Səthə montaj texnologiyasıdır. Bu texnologiyada SMD komponentlər PCB-nin səthində yerləşən kontakt sahələrinə lehimlənir.


SMD - Surface Mount Device:


SMD səthə montaj üçün nəzərdə tutulmuş elektron komponentdir.

Məsələn, SMD rezistorlar, kondensatorlar, diodlar və mikrosxemlər bu qrupa daxildir.


THT (Through-Hole Technology):


Deşikdən keçirmə texnologiyasıdır. Bu üsulda komponentlərin çıxışları PCB üzərindəki deşiklərdən keçirilərək digər tərəfdəki kontakt sahələrinə lehimlənir.


PCB - də istifadə olunan əlavə texniki işarələr:


PCB üzərində montaj, sınaq və istismar prosesini asanlaşdırmaq üçün əlavə abbreviaturalardan da istifadə olunur.


  1. NC - No Connection (Elektrik bağlantısı yoxdur).

  2. NO - Normally Open (Normalda açıq kontakt).

  3. NC (Relay) - Normally Closed (Normalda qapalı kontakt).

  4. COM - Common (Ümumi kontakt).

  5. REF - Reference (İstinad).

  6. REV - Revision (Layihənin və ya lövhənin versiyası).

  7. PCB - Printed Circuit Board (Çap dövrə lövhəsi).

  8. BOM - Bill of Materials (Material və komponent siyahısı).

  9. DNP - Do Not Populate (Komponenti quraşdırmayın).

  10. DNI - Do Not Install (Quraşdırılmamalıdır).

  11. NPTH - Non-Plated Through Hole (Metallaşdırılmamış deşik).

  12. PTH - Plated Through Hole (Metallaşdırılmış deşik).

  13. TH - Through-Hole (Deşikdən keçirmə).

  14. SMD - Surface Mount Device (Səthə montaj komponenti).

  15. SMT - Surface Mount Technology (Səthə montaj texnologiyası).

  16. UL - Underwriters Laboratories (Təhlükəsizlik sertifikatlaşdırma təşkilatı).

  17. RoHS - Restriction of Hazardous Substances (Təhlükəli maddələrin məhdudlaşdırılması).


Burada bir vacib fərqi qeyd etmək lazımdır: NC abreviaturası dövrənin kontekstindən asılı olaraq fərqli məna daşıya bilər. Məsələn, konnektorun pin siyahısında NC adətən No Connection mənasını verir. Rele kontaktlarında isə NC Normally Closed, yəni normalda qapalı kontakt deməkdir.


PCB üzərində ölçü və elektrik parametrlərini göstərən işarələr:


PCB üzərində komponentlərin nominal göstəricilərini və elektrik parametrlərini ifadə edən müxtəlif vahidlərə də rast gəlinir.


Ən çox istifadə olunanlar:


V - Volt

Elektrik gərginliyinin ölçü vahididir.

A - Ampere

Elektrik cərəyanının ölçü vahididir.

W - Watt

Elektrik gücünün ölçü vahididir.

Ω - Ohm

Elektrik müqavimətinin ölçü vahididir.

F - Farad

Elektrik tutumunun ölçü vahididir.

H - Henry

İnduktivliyin ölçü vahididir.

Hz - Hertz

Tezliyin ölçü vahididir.

kHz - Kilohertz

Min Hertz.

MHz - Megahertz

Bir milyon Hertz.

GHz - Gigahertz

Bir milyard Hertz.

µF - Microfarad

Mikrofarad.

nF - Nanofarad

Nanofarad.

pF - Picofarad

Pikofarad.

mΩ - MilliOhm

MilliOhm.


Məsələn, PCB üzərində 10k, 100nF və ya 25V kimi işarələrə rast gəlmək mümkündür. Bunlar müvafiq olaraq rezistorun müqavimətini, kondensatorun tutumunu və kondensatorun nominal gərginliyini göstərə bilər.


PCB üzərində işarələrin oxunmasının praktiki əhəmiyyəti:


PCB abbreviaturalarını bilmək yalnız nəzəri məlumat deyil. Bu bilik elektron avadanlıqların layihələndirilməsi, montajı, texniki xidməti və təmiri zamanı mühüm üstünlük yaradır. Məsələn, elektron enerji təchizatı blokunda nasazlıq yarandığını düşünək. Mühəndis PCB üzərində ilkin baxış zamanı aşağıdakı işarələri görür:


  • F1 - qoruyucu

  • D1 - giriş düzləndirici diod

  • C1 - filtr kondensatoru

  • Q1 - güc tranzistoru

  • U1 - PWM idarəetmə mikrosxemi

  • T1 - transformator

  • TP1 - ölçmə nöqtəsi

  • GND - ümumi istinad nöqtəsi


Bu işarələr mühəndisə dövrənin quruluşunu daha sürətli anlamağa kömək edir. Məsələn, cihaz ümumiyyətlə işə düşmürsə, ilkin yoxlama zamanı F1 qoruyucusunun vəziyyəti, giriş gərginliyi, düzləndirici diodlar və enerji təchizatı dövrəsinin digər elementləri yoxlanıla bilər. Əgər çıxış gərginliyi normadan aşağıdırsa, mühəndis filtr kondensatorlarını, idarəetmə mikrosxemini, əks əlaqə dövrəsini və digər elementləri yoxlaya bilər. TP işarələri isə ölçmələrin düzgün nöqtələrdə aparılmasına kömək edir. Bu yanaşma nasazlığın daha sistemli şəkildə müəyyənləşdirilməsinə imkan verir.


Vacib təhlükəsizlik qeydi: Şəbəkə gərginliyi ilə işləyən enerji təchizatı bloklarında və UPS qurğularında ölçmə apararkən yüksək gərginlik və kondensatorlarda saxlanılan təhlükəli enerji nəzərə alınmalıdır. Belə qurğularda ölçmələr yalnız müvafiq bilik, avadanlıq və təhlükəsizlik tədbirləri ilə aparılmalıdır.


PCB abbreviaturalarını öyrənmək üçün hansı mənbələrdən istifadə etmək olar?


PCB işarələrinin hamısı üçün vahid və dəyişməz siyahı mövcud deyil. Müxtəlif istehsalçılar, layihə proqramları və mühəndislik standartları müəyyən fərqliliklərə malik ola bilər.

Bu səbəbdən PCB üzərindəki işarələri düzgün müəyyənləşdirmək üçün aşağıdakı sənədlərdən istifadə etmək faydalıdır:


  1. Schematic Diagram: Elektrik sxemi komponentlərin funksiyalarını və elektrik bağlantılarını göstərir.

  2. PCB Layout: Komponentlərin lövhə üzərində fiziki yerləşməsini göstərir.

  3. BOM (Bill of Materials): İstifadə olunan komponentlərin siyahısını, modellərini və texniki parametrlərini təqdim edir.

  4. Datasheet: Elektron komponentin texniki xüsusiyyətlərini, pin təyinatlarını və işləmə şərtlərini izah edir.

  5. Assembly Drawing: PCB montajı zamanı komponentlərin yerləşdirilməsi və istiqaməti haqqında məlumat verir.

  6. Fabrication Drawing: Lövhənin ölçüləri, qatları, deşikləri və istehsal tələbləri haqqında məlumat verir.

Bu sənədlərin birlikdə təhlili PCB-nin quruluşunu və işləmə prinsipini daha dərindən anlamağa imkan verir.


Yekun olaraq,


PCB üzərindəki abbreviaturalar elektron dövrə lövhələrinin dilidir. Bu işarələr vasitəsilə komponentlərin növünü, yerləşmə mövqeyini, elektrik bağlantılarını, polaritetini və funksional təyinatını müəyyən etmək mümkündür. R, C, L, D, Q və U kimi işarələr elektron komponentlərin identifikasiyasında, GND, VCC, VDD və VSS kimi abbreviaturalar qidalanma və istinad xətlərinin müəyyənləşdirilməsində, PWM, SDA, SCL və TX/RX kimi işarələr isə idarəetmə və məlumat siqnallarının tanınmasında mühüm rol oynayır. Bundan əlavə, FR-4, Tg, Dk, Df, SMT, SMD və THT kimi terminləri bilmək PCB materiallarının seçilməsi, layihələndirilməsi və montaj texnologiyalarının başa düşülməsi üçün vacibdir. Elektronika sahəsində peşəkar biliklərini inkişaf etdirmək istəyən hər bir mühəndis PCB üzərindəki bu işarələri tanımalı və onların praktiki tətbiqini başa düşməlidir.

Çünki elektron dövrə lövhəsini düzgün oxumaq onun işləmə prinsipini anlamağın, nasazlıqları müəyyənləşdirməyin və etibarlı elektron sistemlər yaratmağın əsas mərhələlərindən biridir.

PCB-ni oxumağı bacarmaq elektronikanı başa düşməyin ən vacib bacarıqlarından biridir.



 
 
 

Comments


Anchor 1
bottom of page